NỖI ĐAU MUỘN MÀNG - Lm.Anphong Nguyễn Công Vinh

21:59 |

Tôi đọc trên điện thoại: Bà vợ và mấy đứa con cùng nhau đuổi người cha 65 tuổi ra khỏi nhà, phải ngủ ngoài công viên và xin ăn, sau một thời gian ông bệnh tật vì tai nạn điện. Đứa con gái bỏ mẹ gần 70 tuổi bơ vơ ngoài đường xó chợ không có nơi trú ẩn, vì mẹ không làm ra tiền: con ơi cho mẹ về nhà, bà cứ luôn miệng kêu như vậy! Mẹ già bệnh nặng, con bảo là cục nợ rồi nhốt trong phòng kín, hàng ngày cho ăn cháo, chửi bới thậm tệ: bệnh thì cũng bệnh dzừa dzừa, thỉnh thoảng phải nghỉ ít bữa chớ! Đứa con trai bất hiếu bán nhà mẹ đang ở, gom sạch tiền rồi đi biệt, đẩy mẹ già lâm vào cảnh vô gia cư! Con hai tuổi bệnh nặng, chồng thất nghiệp vì Covid, vợ bỏ chồng con đi theo trai, gà trống nuôi con!

*

Khi đến tuổi lập gia đình, bạn mơ ước có được người bạn đời vừa ý, có nghề nghiệp, đảm đang, trung thành chung thuỷ. Lập gia đình rồi, bạn mơ ước có cửa nhà sang trọng tiện nghi, có xe đắt tiền, có đầy đủ phương tiện cho cuộc sống… Để những ước mơ ấy thành hiện thực, bạn quyết chí làm việc ngày đêm, không kể ăn uống ngủ nghỉ, không nhớ đến Chúa, cũng chẳng quan tâm đến sức khoẻ, miễn sao có được nhiều tiền để thực hiện giấc mơ.

Khi trên tuổi 50, bạn thành công, có đủ những thứ mà gia đình người ta không có. Bạn thoả mãn, nhưng khi đó soi gương kỹ, thì mới thấy mình già trước tuổi, những vết nhăn xuất hiện, sức khoẻ cứ sa sút dần, cho đến một ngày nghe bác sĩ phán là bạn bị ung thư! Trời như sập xuống, bạn tìm mọi cách cứu vãn sự sống. Bệnh cứ kéo dài không thuyên giảm và những gì bạn dành dụm sắm sửa cả đời người, nay cứ thong thả ra đi. Người bạn đời lý tưởng của bạn cũng nản lòng, vì quá mỏi mệt chăm sóc. Mấy đứa con thì chúng đâu có để ý đến ba bệnh tật, chỉ lo đàn đúm với bạn bè. Bạn buồn, lo lắng không ngủ được.

Bạn không ăn được và không muốn ăn, dầu là những thức ăn bổ dưỡng mà khi còn khoẻ bạn không dám ăn vì tiếc tiền. Rồi một ngày khi bệnh trở nặng, bạn không còn kiểm soát được bản thân, người nhà chuyển bạn xuống một góc vắng của căn nhà sang trọng mà bạn đã vất vả xây dựng, cho đỡ hôi hám và dễ dọn dẹp. Một bát cháo trắng với vài hạt muối; một chai ‘dịch’ chuyền, để bạn nằm bất động mà đếm từng giọt cho qua thời gian! Bạn chẳng còn muốn và chẳng có thể đi đâu nữa bằng chiếc xe hơi sang trọng của bạn. Con đường ngắn nhất, cần nhất mà bạn phải tự đi hoặc người khác dìu bạn đi nhiều lần, đó là con đường từ giường nằm của bạn tới nhà vệ sinh.

Nếu bạn có được người bạn đời chung thuỷ, yêu thương và những đứa con hiếu thảo, thì hằng ngày bạn được hỏi han chăm sóc, cho ăn uống kỹ lưỡng, khiến cho bạn thấy an ủi, vơi bớt khổ đau. Ngược lại chẳng ai đoái hoài đến bạn, cả ngày họ lo công việc của họ, niềm vui của họ, thì đó là sự đau khổ thấm thía. Tệ hơn, họ còn mong cho ngày về của bạn nhanh hơn để khỏi phiền toái. Khi bạn còn trẻ thì khỏi phải nói, bạn bè thân hữu ra vô liên tục. Bây giờ thì họ còn nhờ vả được gì nữa mà lui tới ! Bạn nằm cô đơn một mình.

Tất cả những điều không vui ấy làm bệnh của bạn nặng thêm, tâm tư phiền muộn đau khổ. Lúc ấy bạn mới hối tiếc: giá như ngày trước khi còn trẻ, mình biết giữ gìn sức khoẻ, không ham hố giàu sang để làm việc quá mức, thì tuổi nầy đâu đã đến nỗi. Giá như mình không quá tằn tiện, tiếc tiền, những gì mình thích thì mình ăn, những gì béo bổ thì mình cứ dùng, thì bây giờ đâu có thèm thuồng, đâu có suy nhược! Giá như mình biết dành thời giờ ở bên con cái và sửa dạy chúng, thì bây giờ đâu có bạc bẽo, bất hiếu như vậy! Giá như thay vì phung phí tiền bạc trong những trò tiêu khiển vô bổ, trụy lạc, mình dùng tiền giúp đỡ những người nghèo khổ, làm việc công đức từ thiện, thì khi mình chết mình có công phúc trước mặt Chúa và ít nhất họ cũng đọc cho mình một đôi kinh! Giá như khi còn khoẻ mình biết siêng năng đi lễ, nhớ đến Chúa, thì giờ nầy đâu phải áy náy, lo sợ về đời sau! Nhiều điều phải hối tiếc, nhưng lúc nầy thì còn làm được gì. Chỉ có hối hận và còn lại là những nỗi đau muộn màng!

          Dịch bệnh không việc, không tiền…cũng có tác dụng như phép thử để biết vợ chồng yêu thương, chung thuỷ đến cỡ nào; biết được con cái hiếu thảo với cha mẹ già ra sao, hay chỉ chờ cơ hội để chiếm nhà, chia của?

                                                          

                                     (Vinh An, tản mạn mùa dịch 10/21)

*Xin chia sẻ cho người khác.

Đọc tiếp…

NHỮNG BƯỚC CHÂN CÔ ĐƠN LẠC LOÀI ! - Lm.Anphong nguyễn Công Vinh

10:26 |

Mấy ngày nay mưa bão liên miên! vui buồn lẫn lộn.

Vui vì Sàigòn, Bình Dương số lây nhiễm, tử vong giảm bớt; hi vọng có ngày gần đây ngàn vạn con tim sẽ vui trở lại… Nhưng rồi những nỗi buồn lại dồn dập tiếp theo, buồn thật buồn vì hàng ngàn người hồi hương khi các thành phố vừa hé cửa giãn cách. Về miền Tây, miền Trung, miền Cao nguyên, miền Bắc. Nhìn những hình ảnh trên các đoạn phim và nghe những mẫu đối thoại ngắn mà ứa nước mắt. Từng đoàn xe hai bánh nối đuôi nhau ra khỏi những cửa ngõ thành phố: xe mới, xe cũ, xe cùi, xe đạp, xe rùa, đi bộ thất thểu.. Chạy, chạy cho nhanh, không ngoái đầu lại, cứ thế mà chạy dưới nắng gắt, dưới mưa thu lạnh rét. Đoạn đường 150, 300, 500, và hơn 1000km ra đến Hà Nội rồi còn về xa nữa ở những tỉnh miền cực Bắc. Không kể mệt nhọc, còn hay hết xăng, bụng no hay bụng đói, miễn sao về đến quê nhà. Quê nhà sao mà thân thương đến thế vào lúc nầy. Cả đời tôi chưa bao giờ thấy những hình ảnh nầy.

Ghé vào đây bà con cô bác, nhận dùm ổ bánh mì, chai nước, đổ lít xăng rồi đi, miễn phí hoàn toàn! Trao năm người năm ổ, năm chai nước, một lít xăng thầy nhá. Ổ bánh mì thường ngày là “thực phẩm không thiết yếu” mất tiền mua mà lại còn nộp phạt, nhưng lúc nầy túi đã xẹp, bụng đói, thì thật thiết yếu và quý giá, không phải trả tiền, lương thực đi được một quãng đường xa. Một vài giáo xứ trên đường đã có sáng kiến quảng đại yêu thương nầy, tôi thật cảm phục, nhưng giá như những sáng kiến ấy được nhân lên ở nhiều nơi thì tuyệt vời biết mấy, vì đường ra miền Trung, về miền Tây còn xa lắm. Giá như có thêm nhiều chuyến xe không đồng chở những người già neo đơn, những người bệnh, những bà mẹ trẻ đang mang thai hoặc bồng bế con thơ để về quê sớm hơn, thì ấm áp biết mấy!!!

Hôm nay cơn bão đổ bộ vào đất liền gây mưa tầm tã buổi sáng, buổi chiều và bây giờ là 10giờ đêm vẫn còn mưa, mưa mãi, mưa rả rích. Hai hồ nước bên Đài Đức Mẹ trước nhà thờ đã tràn bờ. Bình thường những đêm mưa thế nầy ngủ ngon lắm. Nhưng đêm nay tôi cứ trằn trọc mãi không ngủ được. Những hình ảnh và những câu đối thoại được ghi lại trên youtube cứ nhảy múa trong đầu óc.         

Một chàng trai trên 30 tuổi, chưa vợ con, trên chiếc xe đạp “cùi” không còn gác baga, không dè, không thắng, vai đeo chiếc balô cũ có vài bộ quần áo, trước xe treo mấy bịch đồ ăn dọc đường người ta giúp, trong túi còn 50 ngàn đồng, lầm lũi đạp từ Đông Nai về quê cách 600km! Em lên Đồng Nai mần ở xưởng gỗ, tháng kiếm ba bốn triệu, ăn uống rồi gửi dzìa nuôi mẹ già và chị dưới guê, mua được chiếc xe nầy đặng đi mần; mấy tháng nay dịch xưởng đóng cửa, không có việc làm, không có tiền ăn tiền nhà trọ, người ta đuổi đành phải dzìa!

Đôi vợ chồng trẻ dắt nhau đi bộ dưới trời mưa về quê cách 200km. Đến chốt: anh chị cho xem giấy đi đường, giấy xét nghiệm. Các anh thông cảm, vợ em bị băng huyết thuốc thang mới đỡ, cả mấy tháng nay không có việc làm, hết tiền, nghe nhà nước nới lỏng giãn cách, bạn bè rủ về quê; đi hơn một ngày rồi mới tới đây, không có giấy tờ xét nghiệm gì cả, mong các anh cho qua để sớm đến nơi cho vợ em nghỉ, đi bộ kiệt sức rồi !!!    

Người cha đẩy hai đứa con nhỏ ngồi trên xe rùa về quê cách 150km. Anh và hai con về nội đi, em ở lại rán làm thuê, có tiền gởi về cho anh nuôi con. Vợ chồng gạt nước mắt chia tay. Ông chồng thất thểu tiếp tục đẩy xe rùa.   

Hai mẹ con đi xe đạp từ Đồng Nai về miền Tây xa 160km, co ro ngồi trú mưa bên lùm cây để rồi đi tiếp. Chồng chị đâu rồi? Ảnh bị covid đi cách ly rồi. Ảnh nhắn nói mẹ con dzìa trước, lành anh dzìa sau. Không có việc làm, không có tiền phòng trọ, tui đành phải bỏ ảnh lại mà dzìa, lòng không yên.

Bà mẹ ôm đứa con nhỏ 2,3 tuổi về Nghệ An bằng xe máy. Khi gần đến đèo Hải Vân thì đứa con ngất xỉu trên tay vì đói và lạnh. Cứu con tôi với, cứu con tôi với! Mẹ cũng không đủ hơi ấm cho mẹ nữa là…         

Hai vợ chồng đẩy xe, đứa con lớn 12 tuổi đi bộ, 2 đứa con nhỏ ngồi trên xe ba gác cũ chất đồ lỉnh kỉnh đi về quê cách 300km. Xe ba gác nầy mới mua sao? Hết tiền, mấy người thấy tội cho được 1 tr500 ngàn dzìa guê; trả tiền điện nước hết 600 mấy tháng nay, tiền thuê nhà, chủ cho nợ khi nào dzìa guê có tiền gởi lên trả; còn lại tìm mua chiếc xe ba gác cũ người ta chở rác đặng chở đồ đạc mà dzìa; trong túi còn lại mấy trăm, đi tới đâu xin tới đó, biết sao.       

Kể sao hết những trường hợp đại loại như thế. Đêm nay mưa, nhiều người chưa về kịp, phải ngủ vỉa hè là may, ngủ bờ ngủ bụi lạnh rét đói khát. Dân ta sao mà khổ quá, suốt lịch sử, phần lớn là đô hộ, áp bức, bóc lột, chiến tranh…Giờ mới thanh bình yên ổn được một chút thì tự dưng bọn Virút từ đâu kéo đến. Chúng chọn những nơi văn minh, giàu có. Chúng gieo rắc chết chóc kinh hoàng khiến dân nghèo phải hoảng loạn chạy trốn về những vùng đất xa xôi, nghèo nàn. Ôi là khổ.

Tôi thức dậy đầu óc rã rời. Cách đây 10,5,3 năm, những người trong những đoàn nầy đã đau xót rời bỏ quê nhà, cha mẹ anh em, rời bỏ những mảnh vườn, thửa ruộng bạc màu, những mái tranh xiêu vẹo để tìm đến Sàigòn, Đồng Nai, Bình Dương. Đến được đây thật là mừng, những thành phố được coi như đất hứa cung cấp việc làm, chỗ ở và nhiều điều kiện thuận lợi. Chịu khó vài năm, ăn tiêu dành dụm, có tiền gửi về cho ba mẹ; trúng hơn nữa thì sẽ trở về như người chiến thắng, xây nhà xây cửa, sắm xe, sắm phương tiện, nở mày nở mặt với bà con bạn bè. Ai ngờ con covid quái ác, chỉ trong dăm bảy tháng đã dần dần cướp đi tất cả. Không còn tiền thuê phòng trọ, trả tiền ăn, tiền điện, tiền học phí cho con cái. Phải về thôi. Thoát được là mừng rồi.Về mà tâm trạng mông lung, chẳng biết vui hay buồn; nghĩ đến việc nhìn lại những người thân, xóm làng mà xấu hổ! nhưng mặc kệ, cứ phải về để tìm chút hơi ấm, mặc ai cười chê; hằng ngày giăng lưới bắt vài con cá, ăn cháo ăn rau cũng được, miễn là sống, khi nào hết dịch sẽ trở lợi, tìm việc mần kiếm tiền. Tương lai dân ta đó! Hoá ra trên đời nầy như sông có khúc, một thời kiếm tìm, một thời đánh mất[1], chẳng có nơi nào là thiên đàng, là đất hứa.

Ađam Evà từ khi không tin cậy Chúa, tuyệt tình với Người mà giao mình cho tên Dối Trá[2] và ra khỏi Vườn Eđen, thì lang thang đi tìm lại hạnh phúc, nhưng toàn là khổ lụy. Con người mọi thời cũng miệt mài đi tìm hạnh phúc, nhưng làm gì có thanh bình lâu dài, làm gì có hạnh phúc đích thực. Lúc xem như giữ được hạnh phúc, thì hạnh phúc lại rời xa!

Bao lâu con người còn tuyệt tình với Chúa và một mình kiếm tìm hạnh phúc mà không có Người, thì chỉ là những bước chân cô đơn lạc loài.

(Vinh An, mùa đại dịch 21).

*Xin chia sẻ cho người khác



[1] X.Sách Giảng Viên 3,1-8.

[2] Kinh Thánh gọi Satan là tên Dối Trá. 

Đọc tiếp…

MÙA THU ĐÃ CHẾT RỒI! - Lm. Anphong Nguyễn Công Vinh

19:39 |


Trong mùa đại dịch Covid-19, mấy tháng nay (từ tháng 7/21) không có lễ, công việc mục vụ ít, không phải tiếp khách, không di chuyển đi đâu, mỗi ngày cứ loanh quanh ra vào, có thời giờ rảnh, tôi tranh thủ mỗi sáng đi bộ chung quanh khu vực nhà xứ để mỡ bớt đi, bụng nhỏ lại và giãn xương cốt, may ra còn sống đến mùa thu năm sau. Sau thánh lễ 5k, uống một ly nước ấm, mang giày đi bộ và khởi động. Đi quãng 5 vòng quanh nhà thờ nhà xứ hết chừng 40 phút, sau đó rửa mặt rồi ăn sáng bằng vài củ khoai lang luộc, có sữa thì pha một ly.

Những bước đi lúc đầu thì nhanh nhẹn, nhưng sau rồi cứ chậm dần cho đến khi ngồi nghỉ bên Tượng Đài Đức Mẹ. Từ đầu dịch tới nay, chẳng có sinh hoạt cộng đồng, nhà cách li nhà, nên các bà mẹ cũng chẳng buồn dọn vệ sinh… ngoài sân, trên lối, đầy lá khô rơi rụng: lá to, lá vừa, lá nhỏ. Những âm thanh xào xạc khi những bước chân “mùa đông cuộc đời” đạp lên hơi tàn nhẫn, nghe khô khan và gây buồn man mác.

Sáng hôm qua, trên cuộc hành trình dang dở thì chợt nghe một bài hát quen thuộc từ khi còn trẻ của nhạc sĩ Phạm Duy “Mùa Thu đã chết” phát ra từ một nhà giáo dân kề bên. Đứng lại nghỉ mệt để nhớ thời xa xưa một chút: Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo, em nhớ cho mùa thu đã chết rồi, mùa thu đã chết em nhớ cho, mùa thu đã chết em nhớ cho, mùa thu đã chết, đã chết rồi em nhớ cho, em nhớ cho, đôi chúng ta chẳng còn nhìn nhau nữa trên cõi đời nầy, trên cõi đời nầy, từ nay mãi mãi không thấy nhau, từ nay mãi mãi không thấy nhau… Tiếng hát hay, nhưng buồn quá…tôi trở vào nhà để xem Kinh Thánh có nói gì về Mùa Thu hay Mùa Thu Chết không.

Đã sang tháng 10, mùa thu nầy chết thật rồi. Mùa thu chết cũng làm chết theo bao nhiêu cuộc tình vừa mới chớm, ấm áp trong mùa xuân, nóng bỏng trong mùa hạ, cất dành hơi ấm trong mùa thu, để mạnh mẽ vượt qua mùa đông khắc nghiệt. Mùa thu đã chết cũng làm chết bao ước vọng của tuổi thanh xuân, làm thương đau cho lòng mẹ khi đứa con đã khôn lớn, làm bạn bè thân thiết phải xa nhau, làm tan vỡ hoài niệm của tuổi đời xế bóng, làm dang dở mộng xây đời tận hiến của bao nhiêu ơn gọi, làm im tiếng những giọng hát liêu trai!!! Mỗi ngày mở đài ra: Hôm nay số ca mắc mới tăng mạnh, Tp.HCM 6.500, Bình Dương 4,300, Đồng Nai 2100…Cả nước có …ca tử vong…Bình Thuận 61 ca, số tiêm vác-cin mũi một, mũi hai…Bà con quyết tâm chống dịch đặc biệt áp dụng 5k, khi có dấu hiệu ho sốt, tức ngực hãy đến ngay Trạm Y tế gần nhất…  Nay được điện thoại báo tin bạn bè nhiễm dịch nằm bệnh viện, mai cáo phó cha, thầy, xơ qua đời vì dịch bệnh, hưởng dương 35 tuổi, xin cầu nguyện; Cha đã chích ngừa chưa, tụi con tiểu thương được chích một mũi rồi, còn chờ mũi hai; cha nhớ cẩn thận khi đi test hoặc chích kẻo lây bệnh; Cha chưa chích mũi nào cả, khi nào có thuốc rồi cũng đến phiên, tụi con trẻ thì cố gắng mà sống, cha lớn tuổi rồi Chúa có gọi về cũng không sao! Các cha ở một số các địa phận chích rồi mà sao các cha mình chưa chích…Ngày nào tôi cũng ưu tiên theo dõi tin Covid, ngày tăng ngày giảm. Đại loại đó là câu chuyện dài ba tháng nay…buồn quá vì dịch cứ chậm chạp không chịu mau chóng ra đi.

Thu là một trong bốn mùa, nó đi trước mùa đông. Nhưng thu cũng có nghĩa là gom lại, đón nhận, lấy vào. Chữ “automne” trong tiếng Pháp có nguồn gốc trong tiếng Latinh là auctumnus có nghĩa là làm lớn lên, tăng lên[1]. Như vậy thu là mùa thu gặt, mùa sung túc, giàu có. Ở Châu Âu, người ta thu hoạch mùa màng vào thời điểm tháng 9,10 DL, thời tiết thu, nên gọi là mùa thu cũng thích hợp. Nông sản vào kho để an toàn qua tiết đông.

Ở Pháp, một trong những điều thích nhất là khi có dịp nghỉ vào mùa thu, tôi đi TGV[2] xuống Miền Nam với vài cha bạn học ngừơi Tây quê ở đó, ngắm những ruộng nho mênh mông, thơm mùi nho đang chín, ăn thoả thích khi thợ vừa hái. Hoặc ngắm những cánh đồng hoa bạt ngàn, mùi thơm ngào ngặt. Đặc biệt đi trong những luống hoa thạch thảo màu trắng, tim,hồng…, mùi thơm thoang thoảng dễ chịu. Hoa thạch thảo nở vào tháng 9 mùa thu. Người Pháp trồng và thu hoạch loại hoa nầy kéo dài đến cuối tháng 10 để bán cho khách mua về đặt trên các ngôi mộ chiến sĩ hoặc những người chết. Thạch thảo cũng là loài hoa của tình nhân, thường gói lại thành bó nhỏ để tặng cho nhau vào bất cứ dịp nào.Những cánh hoa đơn sơ, khiêm tốn được ưa chuộng. Kinh Thánh ít thấy chỗ nói đến thời tiết Thu, chỉ nói đến đây là mùa gieo hạt, và nghĩa bóng của chữ nầy là thiên thu, mãi mãi.

Em nhớ cho mùa thu đã chết rồi! Mùa gieo hạt, mùa thu hoạch đã chết rồi! Mùa tựu trường của mầm non, trung học, đại học cũng ngủ yên! Niềm vui nô nức đón Trung thu của nhi đồng đã cùng với chị hằng đi vào đám mây đen! Cành hoa thạch thảo đã bị ngắt đi rồi, mùi hương không còn nữa. Mỗi mùa thu trôi qua, ta già thêm một tuổi. Lá trên cây sắp rụng xuống lìa cành. Nơi ta về sẽ là cội nguồn[3].

Tối qua, ảnh hưởng của cơn bão nhiệt đới, mưa gió suốt đêm. Sáng ra, như mọi khi, tôi lại bước đi. Hoa và lá rơi rụng đầy lối, khắp vườn. Đạp lên rừng lá mà đi! Trên kia, những cành lá non đu đưa theo làn gió nhẹ. Hình như chúng vẫn vui, vẫn khoe màu sự sống, chẳng thèm nhìn xuống mà thương hại những cành lá chết dưới chân mình! Những cành lá họ hàng với nó khi xưa đã hút chung một dòng nhựa, những cành lá thân quen láng giềng hằng ngãy gặp gỡ, nay như xa lạ. Đúng vậy, khi khốn khó, ai chia sẻ với ta! Tôi tiếp tục bước đi. Đột nhiên nhớ tới mùa thu Hà Nội đã có lần ghé qua. Nay Hà Nội vắng bóng mùa Thu. Mùi thơm hoa sữa theo từng cơn gió, lang thang không có nơi về; hoa bàng rơi rụng bơ vơ vì thiếu mùi chân quen; mùi cốm xanh buồn tẻ, vì em bé ngủ quên! Nhớ đến nhiều mùa thu Sài Gòn xưa. Nay Sài gòn mùa thu chết rồi. Lá me vàng sợ hãi không dám rơi; bước chân người ngập ngừng cô đơn trên phố vắng; tiếng khóc than thay cho tiếng cười vui! Em nhớ cho mùa thu đã chết rồi. Em hãy gom nhiều cành thạch thảo, dù đã chết khô, thành từng bó đẹp, đem tặng cho người, cho đời, chứ đừng chỉ kéo áo chặt giữ hơi ấm và niềm vui cho riêng mình.

Mùa thu Hà Nội, Sài Gòn và của thế gian đã chết rồi, nhưng em nhớ ta sẽ gặp nhau và Chúa vẫn chờ em, chờ chúng ta và chờ mọi người trong Mùa Thiên Thu.

(Một thoáng suy tư mùa đại dịch 21) *Xin chia sẻ cho người khác.


[1] Động từ augere: tăng thêm.

[2] Loại tàu lửa nhanh tốc độ từ 300km giờ, êm và tiện nghi.

[3] Lá rụng về cội.

Đọc tiếp…

NGƯỜI CÔNG GIÁO VIỆT NAM THEO ĐẠO NƯỚC NGOÀI, BỎ ĐẤT NƯỚC QUÊ HƯƠNG, BỎ TỔ TIÊN ÔNG BÀ? Lm.Anphong Nguyễn Công Vinh - Giáo phận Phan Thiết

23:00 |


 (PHẦN I)

Người Công giáo Việt Nam thường bị hiểu lầm cách vô tình hay cố ý rằng: họ là những người vong bản, chạy theo ngoại bang, theo đạo nước ngoài, bỏ đất nước quê hương, tổ tiên ông bà... Những chỉ trích như vậy không đúng sự thật, không công bằng, ít hiểu biết và có ý đồ chính trị! Thật sự không phải vậy.

I. Niềm tin và Quê Hương Đất Nước.

Không riêng gì Đạo Công Giáo, hầu như những tôn giáo lớn ở Việt Nam như Phật giáo, Khổng giáo, Lão giáo... đâu phải có nguồn gốc tại Việt Nam, mà đều từ những nước khác, cũng có khi được truyền bá trong những thời kỳ bị đô hộ. Từ xưa Việt Nam chỉ có việc Thờ cúng Tổ tiên và Thờ Trời[1].

Đạo Công Giáo đâu có chỗ nào dạy bán Nước, phản bội Dân tộc? Trong máu thịt người Việt Nam nào mà lại không có tình tự dân tộc, lòng yêu mến quê hương đất nước của mình?

Nhìn lại lịch sử một cách khách quan, ta thấy rằng: Thời điểm Tin Mừng của Chúa được đem đến Việt Nam trùng hợp với hoàn cảnh lịch sử thế giới phức tạp và không may cho đất nước. Đó là thời kỳ phát triển về nhiều phương diện, thực dân bành trướng, không phải chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều nước trên thế giới. Phương Tây là miền đất được thấm nhuần tinh thần Kitô giáo, nhưng không phải tất cả vua quan, các nhà chính trị, quân sự, kinh tế đều tốt cả. Tham vọng quyền lực, giàu sang thúc đẩy họ chinh phục những vùng đất kém phát triển làm thuộc địa, để mưu lợi cho đất nước của họ. Một số nhà truyền giáo tranh thủ cơ hội có sẵn phương tiện tàu bè, đi theo những đoàn quân viễn chinh ấy đến những vùng đất xa xôi, không phải để cộng tác vào việc xâm lược hay tham vọng đất đai, nhưng là để thực hiện mục đích tốt đẹp của Giáo Hội là đem Tin mừng Chúa cho các dân tộc khác, theo mệnh lệnh của Đức Giêsu[2]. Có thể trong số những nhà truyền giáo, có người vì hoàn cảnh tự vệ hoặc vì miễn cưỡng, vì tư lợi, đã cộng tác với quân xâm lược, hoặc dựa vào uy thế của họ, để lo việc của mình, nhưng không vì thế để có thể lên án tất cả những nhà truyền giáo là thực dân, những người theo đạo là bán nước và kết luận rằng Giáo Hội Công Giáo đồng lõa với những kẻ xâm lăng.

Các vị Tử Đạo Việt Nam[3], đều là những người biết phép tôn trọng vua quan[4] và hết lòng yêu mến quê hương, Linh mục Nguyễn Văn Tự đối đáp với quan toà: “Tôi kính Thiên Chúa như Thượng Phụ, kính vua như trung phụ và kính song thân như hạ phụ. Không thể nghe cha ruột để hại vua, tôi cũng không thể vì vua mà phạm đến Thượng Phụ là Thiên Chúa được”[5]. Tội của các vị chỉ là không thờ vua trên Thiên Chúa!

Cuốn Giáo Lý đầu tiên cho người Công giáo Việt Nam là “Phép giảng tám ngày” (1651), của Cha Đắc Lộ đã khẳng định các tín hữu theo đạo Thiên Chúa, đạo của mọi quốc gia chứ không phải đạo Phú Lãng Sa[6]. Đến thời Lê Cảnh Hưng (1740-1786), hai linh mục Gia và Liêm đã trả lời vấn nạn “Đạo Hoa Lan[7] là đạo ngoại quốc” rằng: “Chớ thì đạo Phật chẳng từ Ấn Độ, đạo Nho từ nước Lỗ, đạo Lão chẳng từ đời nhà Châu ở Trung Hoa sao?[8]. Linh mục Vũ Bá Loan trinh bày với quan: “Tôi chẳng theo đạo của nước nào cả, tôi chỉ thờ Chúa Trời Đất, Chúa của muôn dân thôi”. Cũng vì vậy, khi quân đội pháp tiến vào Đà Nẵng năm 1858, giới Công giáo không hề chủ trương làm nội ứng. Ngược lại, đông đảo người Công Giáo tình nguyện đi bảo vệ non sông.[9] Còn nhiều chứng từ về điều nầy.

Còn nữa, những đóng góp của Giáo Hội Kitô toàn cầu vào nền văn minh nhân loại, cũng như những đóng góp của người Công giáo Việt Nam vào việc xây dựng, phát triển, bảo vệ đất nước làm chứng điều đó. Vì thế không nên có những nhận định thiếu công bằng, thiếu khách quan, thiên kiến, chẳng những không giúp gì cho sự nghiệp của đất nước quê hương mà còn làm chia rẽ, suy yếu khối đoàn kết dân tộc.

Trong cuộc sống trần thế của mình, người công giáo nhận định rõ đâu là cùng đích đời mình và đâu là hạnh phúc đích thực phải đạt tới. Nhưng không vì thế mà sống xa rời thực thế, biếng nhác, tiêu cực đối với bổn phận xã hội. Trái lại, họ phải nỗ lực làm cho công trình của Thiên Chúa ngày càng tốt đẹp hơn hầu đạt tới tầm vóc viên mãn mai sau[10]. Những gì gieo hôm nay sẽ gặt mai sau. Đời này và đời sau không tách biệt mà liên hệ mật thiết với nhau. Vì thế, không có chỗ, không có hạnh phúc đời sau cho những người biếng nhác, bi quan trong hiện tại. Chúa Giêsu đã về trời sau khi đã thật sự sống kiếp con người. Cuộc sống ấy 33 năm làm việc, lao động và sống trong luật pháp xã hội và đạo giáo Do Thái.

(xem tiếp phần 2)

*Xin vui lòng chia sẻ cho người khác.



[1] Thờ Trời: bàn Thiên trước nhà. Những việc thờ cúng nầy chỉ là Tín Ngưỡng.

[2] X. Mt 28,16-20; Lc 24,36-49; Ga 20,19-23; Cv 1,6-8.

[3] Tử đạo: Chết vì làm chứng cho Chúa, cho Niềm Tin.

[4] Quân Sư Phụ.

[5] X. HĐGM.VN, Hạnh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam, NXB.Tôn Giáo, 2018.

[6] Phiên âm chỉ tên nước Pháp (France) lúc ấy.

[7] Phiên âm chữ Hoà Lan (nước HL).

[8]. Sdd. tr,15-16.

[9] Sdd. Tr. 16.

[10] X. Mt 12,13-17; Lc 20,20-26; Cv 25,8-25; 1Tm 2,1-3.

Đọc tiếp…

HỎA TÁNG HAY ĐỊA TÁNG TRONG ĐẠI DỊCH COVID-19 ? Lm.Anphong Nguyễn Công Vinh - Giáo phận Phan Thiết

15:54 |

Việc chôn cất người chết đã có ít nhất 100.000 năm qua. Tuỳ theo từng dân tộc, văn hoá, tôn giáo, việc an táng với các nghi lễ, được coi là sự tôn trọng đối với người đã khuất, đồng thời là cách để các thành viên trong gia đình còn sống không phải đau lòng khi chứng kiến sự phân huỷ xác người thân yêu của họ; đây cũng còn là cách thức giữ vệ sinh môi trường. Trong nhiều nền văn hoá, nó được xem như là một bước chuyển tiếp để người quá cố đi vào thế giới bên kia hoặc quay vòng luân hồi. Các giải pháp khác cho việc chôn cất, có thể là: hoả táng, thiên táng, thuỷ táng, ướp khô xác, để đông lạnh…[1].

I.Nguồn gốc việc thực hành  

Hoả táng[2] là thiêu xác người chết, rồi cất giữ tro cốt vào một hũ nhỏ[3]. Thường tổ chức có lò thiêu, nhà thiêu cho việc hoả táng; nhưng cũng có một số nơi như Népal và Ấn Độ sử dụng cách thiêu ngoài trời[4]. Rất khó để xác định thời điểm nào con người bắt đầu hoả táng, vì từ bao nhiêu nghìn năm trước, nhiều bộ lạc, dân tộc đã hoả thiêu tử thi. Đây là cách thức đơn giản và phù hợp với hoàn cảnh sống của họ.

Có thuyết cho rằng Đức Phật trước khi mất, Ngài dặn các đệ tử hoả táng, sau đó thu các xá lợi[5] và chia cho các nước; nhưng không có tài liệu nói rõ Đức Phật có khuyến khích việc hoả táng hay không. Phật Giáo không có luật lệ cứng rắn hay bắt buộc hình thức nào trong việc an táng. Tuy nhiên tại một vài xứ Phật Giáo, việc hoả thiêu thường được đa số tín đồ thực hành[6].

Đối với Phật Giáo Ấn Độ, chết thì thiêu, đó là làm theo phong tục sẵn có của Ấn Độ thời cổ, nhằm nhắc nhở khi chết rồi thì đừng luyến tiếc gì nữa[7], chứ không phải bắt buộc. Các nước theo Phật Giáo Nam Tông như Thái Lan, Miến Điện, Việt Nam (Nam VN), Tích Lan, Lào, thì vẫn giữ tục hoả táng. Còn nơi theo Phật Giáo Bắc Tông thì vẫn giữ tục chôn cất, do ảnh hưởng triết lý của Khổng Tử. Đa số các tôn giáo khác bắt nguồn từ Ấn Độ như Ấn Độ Giáo, Kỳ Na Giáo khi chết đều áp dụng cách Hoả Táng[8].

Ở Việt Nam, theo các nhà nghiên cứu, tục hoả táng có thể đã có từ thời Hùng Vương hoặc từ thời Sa Huỳnh[9]. Vua Trần Nhân Tông trước khi qua đời (1308) di nguyện hoả thiêu. Từ đó, cách hoả táng được chọn lựa, nhưng cũng còn tuỳ tôn giáo, phong tục, dân tộc , vùng miền.

II.Chọn Địa Táng hay Hoả Táng?

1/Địa táng:

Khi nói đến an táng thì thường hiểu là chôn cất hoặc địa táng[10].

Nói chung , đa số người Việt Nam  thích chọn địa táng . Nhưng ngày nay, nhất là ở các thành phố lớn, nhiều gia đình đã chọn cách hoả táng cho người quá cố. Sự lựa chọn nầy, ngoài thay đổi quan niệm về tâm linh, còn có những lý do phụ khác như: đất đai khan hiếm, vệ sinh môi trường cảnh quan, tài chính. Ở thôn quê, đất đai còn nhiều, tình làng nghĩa xóm còn mạnh, nhân sự giúp đỡ trong việc an táng còn dễ dàng, nhiều nơi có Hội Hiếu góp tiền cho việc chôn cất, nên thường chọn địa táng.

Giáo Hội Công Giáo rất tôn trọng những người đã qua đời, quan tâm đến việc soạn thảo những lễ nghi trang trọng cho việc an táng và dành mọi ưu tiên cho Thánh Lễ An Táng. Lý do của việc tôn trọng nầy không phải chỉ là tình cảm, nhưng còn có ý nghĩa thần học sâu sắc[11]:

          -Mọi người đã lãnh nhận bí tích Rửa Tội (Thánh Tẩy), được Chúa thánh hoá và trong họ có sự sống cao cả của Thiên Chúa, có sự hiện diện của Người, là Đền Thờ Chúa Ba Ngôi, mà cái chết thể xác không thể phá huỷ. Thánh Phaolô xác quyết: “Nào anh em chẳng biết rằng anh em là Đền Thờ của Thiên Chúa,và Thánh Thần Thiên Chúa ngự trong anh em sao? Vậy ai phà huỷ đền thờ Thiên Chúa, thì Thiên Chúa sẽ huỷ diệt kẻ ấy […]” (1Cr 3,16-17)[12]. Vào ngày cuối cùng, thân xác được Thiên Chúa phục hồi để kết hợp với linh hồn và sống lại với Đức Kitô[13].

          -Mọi người đã được rửa tội, thuộc về Hội Thánh, ngoài liên hệ huyết tộc, họ còn liên kết với nhau trong Thân Thể Mầu nhiệm là Đức Kitô. Vì thế, sự ra đi của một người anh chị em có liên hệ đến toàn Dân Chúa, và mọi người có trách nhiệm tiễn đưa và cầu nguyện để hỗ trợ người ra.

          -Người ra đi còn để lại những người thân trong gia đình, những người nầy cũng là thành phần trong Thân Thể Đức Kitô, là thành phần Dân Chúa. Sự hiện diện, việc tham dự nghi lễ an táng của cộng đoàn là sự chia sẻ có ý nghĩa nhất, đem lại niềm an ủi cho những người thân thuộc còn sống, giúp họ tin tưởng vào Đức Kitô Phục Sinh và an tâm về số phận người ra đi.

          Theo Truyền Thống, Giáo Hội lựa chọn hình thức địa táng. Đức Giêsu sau khi chết, đã được an táng trong mộ đá theo tục lệ người Do Thái thời ấy. Thánh Mátthêu tường thuật: “ Khi đã nhận thi hài, ông Giuse[14] lấy tấm vải gai sạch mà liệm, và đặt vào ngôi mộ mới, đã đục sẵn trong núi đá, dành cho ông. Ông lăn tảng đá to lấp cửa mồ, rồi ra về” [15]. Truyền thống nầy vẫn giữ đến ngày nay. Ngôi mộ, nơi ở cuối cùng, như một dấu chỉ cụ thể để dễ nhớ đến người đã khuất và cầu nguyện cho họ. Giáo hội chôn chất những người chết đã lãnh nhận bí tích Rửa Tội trên một thửa đất dành riêng gọi là Nghĩa Trang[16], thửa đất nầy, vì là nơi an nghỉ của những người đã được thánh tẩy, nên được làm phép và gọi là Đất Thánh[17]. Việc để xác dưới lòng đất được gợi hứng từ dụ ngôn hạt lúa gieo xuống đất[18] của Chúa Giêsu và được thánh Phaolô nhắc lại và áp dụng trong 1Cr 15,42-44: “ Việc kẻ chết sống lại cũng vậy: gieo xuống thì hư nát, mà chỗi dậy thì bất diệt; gieo xuống thì hèn hạ, mà chỗi dậy thì vinh quang; gieo xuống thì yếu đuối, mà chỗi dậy thì mạnh mẽ; gieo xuống là thân thể có sinh khí, mà chỗi dậy là thân thể có thần khí”.

2/Hoả táng

          Tuy nhiên, ngày 5.7.1963, trong Huấn Thị Piam et constantem của Bộ Thánh Vụ[19], Giáo Hội quy định về việc hoả táng: “tự bản chất không nghịch với Kitô Giáo và không được từ chối cử hành bí tích và nghi lễ an táng cho những người muốn được hoả táng, với điều kiện việc chọn cách thức hoả táng không phải vì lý do chối bỏ giáo thuyết Kitô giáo, có ý định ly khai hoặc vì muốn chống đối Giáo Hội Công Giáo hay Hội Thánh”[20].

Quy định nầy đã được đưa vào Bộ Giáo Luật 1983 ở điều 1176 §3: “Giáo Hội tha thiết khuyên nhủ nên duy trì tục lệ lành thánh chôn xác người quá cố, tuy nhiên Giáo Hội không cấm hoả táng, trừ khi chọn hoả táng vì những lý do nghịch với đạo lý Kitô Giáo”[21].

Sách Giáo Lý Công Giáo năm 1992, số 2301 cũng nhắc lại như vậy: “ […] Hội Thánh cho phép hoả táng nếu việc nầy không biểu lộ sự hoài nghi về đức tin vào sự phục sinh của thân xác”[22].

Ngày 15 tháng 8 năm 2016, Bộ Giáo Lý Đức Tin trong Huấn Thị Ad Resurgendum cum Christo về việc mai táng và lưu giữ tro hoả táng[23] xác nhận lại và cho thêm những chỉ thị rõ rệt về việc hoả táng:

          -Số 4: “Trong trường hợp chọn cách hoả táng vì lý do vệ sinh, kinh tế hay xã hội, phải chắc chắn việc nầy không làm trái với ý muốn đã được nói rõ hoặc có thể suy diễn được của người tín hữu vừa qua đời. Hội Thánh không phản bác thực hành nầy trên bình diện giáo thuyết, vì việc hỏa táng không tác động gì đến linh hồn, cũng không gây cản trở gì trong việc Thiên Chúa quyền năng làm cho thân xác kẻ đã chết được sống lại trong đời sống mới. Như thế, việc hoả táng, tự bản chất, không hàm chứa sự chối bỏ khách quan đối với giáo thuyết Kitô giáo về sự bất tử của linh hồn và sự sống lại của thân xác.

          -Số 5: “Nếu chọn cách thức hỏa táng vì những lý do chính đáng, tro hoả táng có thể được lưu giữ tại một nơi xứng đáng, chẳng hạn tại nghĩa trang, hoặc trong một số trường  hợp, tại thánh đường hoặc một nơi dành riêng, được cung hiến bởi thẩm quyền Giáo Hội”.

          -Số 6: “[…] Không được phép lưu giữ tro hoả táng tại tư gia […]không được phép chia tro hoả táng cho các nhóm thành viên khác nhau trong gia đình […].

          -Số 7: “ […] Không được phép vung tro hoả táng lên không, rải trên mặt đất, đổ xuống sông biển, hay làm cách thức nào khác, cũng không được giữ tro hoả táng trong các kỷ vật, đồ trang sức hay vật dụng nào khác.

Trong việc hoả táng, Giáo Hội cũng qui định chi tiết những nghi thức phải thực hiện trước trong thánh đường với xác người qua đời và tại nhà hoả táng, có các nghi thức cuối cùng trước khi đặt vào lò thiêu[24].

Trong thời kỳ dịch bệnh Covid-19 nầy, số người chết mỗi ngày khá nhiều[25], nhất là ở các đô thị, thì cả việc hoả táng cũng là vấn để không kham nổi. Trong hoàn cảnh dịch bệnh, do vấn đề đất đai, việc lây nhiễm, việc tụ tập đông người, việc di chuyển, phương tiện và nhân sự không đủ đáp ứng, thì những Nghi Thức Tang Lễ bình thường trong nhà thờ trước khi hoả táng là không thể thực hiện được. Người tín hữu có lý do chính đáng để an tâm chọn việc hoả táng đơn giản cho người thân của mình, với niềm tin vững mạnh vào lòng thương xót và ơn phục sinh của thiên Chúa, cùng với sự cầu bầu của Hội Thánh[26].

Địa táng hay hoả táng, thì cuối cùng thể xác cũng thành bụi đất, nhanh hay chậm thôi! Khi tạo thành con người, Kinh Thánh mô tả: “ Thiên Chúa lấy bụi từ đất nặn ra con người, thổi sinh khí vào lỗ mũi, và con người trở nên một sinh vật”[27]. Sau khi sa ngã, Thiên Chúa phán với con người: “ Ngươi phải đổ mồ hôi trán mới có bánh ăn, cho đến khi trở về với đất, vì từ đất, ngươi đã được lấy ra. Ngươi là bụi đất, và sẽ trở về với bụi đất”[28].

Từ bụi đất, Thiên Chúa quyền năng tạo thành con người, thì với quyền năng, Thiên Chúa cũng có thể cho bụi đất của thể xác người chết được sống lại thành con người, như chúng ta vẫn tuyên xưng. Ngôn sứ Ê-dê-ki-en được báo trước vể cuộc phục sinh sau cùng trong thị kiến thú vị Những bộ xương khô: “ […] thung lũng ấy đầy xương cốt. Người đưa tôi đi ngang đi dọc giữa chúng. Những xương ấy nằm la liệt trên mặt thung lũng và đã khô đét. Người bảo tôi: hỡi con người, liệu các xương nầy có hồi sinh được không? Tôi thưa: Lạy Chúa, chính Ngài mới biết điều đó. […] Chúa phán thế nầy với các xương ấy: Đây Ta sắp cho thần khí nhập vào các ngươi. Ta sẽ đặt thần khí vào trong các ngươi và các ngươi sẽ được sống. Ta sẽ đặt gân trên các ngươi, sẽ khiến thịt mọc trên các ngươi, sẽ trải da bọc lấy các ngươi. Ta sẽ đặt thần khí vào trong các ngươi và các ngươi sẽ được sống. […] Vậy có tiếng động […], có sự rung chuyển và các xương xích lại gần, ăn khớp với nhau […]. Thần khí liền nhập vào những người đã chết; chúng được hồi sinh và đứng thẳng lên: đó là cả một đạo quân lớn, đông vô kể”[29].

Lạy Chúa, chính Chúa mới biết điều đó, và chúng con tin đời sau Chúa sẽ cho chúng con biết rõ điều đó! Lạy Chúa, cuộc sống nầy chỉ thay đổi mà không mất đi[30]. 

(Vinh An, mùa đại dịch Covid-19)`

*Vui lòng chia sẻ cho nhiều người.


[1] X.Wipipedia.org

[2] Crémation- địa táng là inhumation hoặc enterrement. Hoả táng cũng gọi là hoả thiêu hay thiêu.

[3] Hũ tro cốt có thể gửi ở các nhà giữ hài cốt, ở nhà thờ, chùa chiền. Có nơi rải trên bãi cỏ dành riêng hoặc rải vào sông núi.

[4] Open-air cremation.

[5] Xá lợi hay xá lị là những hạt nhỏ có dạng viên tròn trông giống ngọc trai hay phalê hình thành sau khi thi thể được hoả táng hoặc thân cốt sau khi chết của các vị cao tăng Phật Giáo.

[6] X.phatgiao.org.vn

[7] Ý nghĩa nầy theo Triết lý Ấn Độ, vì họ tin rằng tro cốt cuối cùng sẽ hợp nhất với lực đã khai sáng ra nó.

[8] X.phatgiao.org.vn

[9] Thời Hùng Vương: tìm thấy những mảnh thi thể cháy dở cùng những vật dụng khác cháy dở nằm trong trống đồng, thạp đồng. Thời Sa Huỳnh: tìm thấy các chum có chứa tro cốt.

[10] Địa táng có nhiều hình thức: Chôn xác xuống lòng đất (huyệt), đậy kín rồi úp mộ bên trên; đục vào vách đất , vách đá. Ở Rôma, vào thời bách hại, dưới các hang toại đạo, hai bên tường đất, người ta khoét sâu vào và đặt xác vào trong, đậy kín; Ở thành Vatican,  xác các vị chức sắc cao cấp cũng được cất trong các hộc hai bên tường ximăng rồi bịt kín.

[11] X.Bộ Giáo Lý Đức Tin, Huấn Thị “Ad Resurgendum cum Chiristo” về việc mai táng, Roma 15.8.2016, số 2.3, bản dịch tiếng Việt ĐGM Emmanuel Nguyễn Hồng Sơn.- xem HĐGM.VN, Sách Giáo Lý của Hội Thánh Công Giáo1992, số 1680-1690, NXB Tôn Giáo, 2010.

[12] Xem thêm: 1Cr 6,19-20; 2Cr 6,16

[13] X. Kinh Tin Kính.

[14] Giuse người thành A-ri-ma-thê.

[15] x.Mt 27,57-61; Mc 15,42-47; Lc 23,50-55; Ga 19,38-42.

[16] Tiếng Hi lạp là koimêtêrion, có nghĩa là: nơi người ta ngủ. Xem thêm Mt 8,22.

[17] Mỗi giáo xứ thiết lập Nghĩa Trang để an táng những tín hữu trong hoặc ngoài giáo xứ, chứ không chôn lẫn lộn với những người khác. Có những nơi vì hoàn cảnh xã hội hoặc những di dân không thuộc giáo xứ nào cả, nên cũng an táng trong những Nghĩa Trang chung với những người không rửa tội.

[18] X. Mt 13,4-8,19-23; Mc 4,4-8, 14-20; Lc 8,11-15.

[19] AAS 56 (1964),822-823.

[20] Huấn Thị Ad Resurgendum cum Christo số 1, trích lại Huấn Thị Piam et Constantem, Sdd.

[21] X.Code de Droit Canonique, Bilingue et Annoté, Wilson & Lafleur 1tée, Montréal 1999 – HĐGMVN, Bộ Giáo Luật 1983, NXB Tôn Giáo, Hà Nội 2007.

[22] X.Sách GLCG 1992, Sđd ở trên.

[23] Sđd, x.chú thích số 13.

[24] X.Sách Nghi Lễ An Táng.

[25] Khi viết bài nầy (ngày 17.9.2021). theo tin chính thức từ Bộ Y tế thì cả nước đã có 16.425 ca tử vong. Như vậy trung bình mỗi ngày hơn 200 ca.

[26] Ecclesia supplex.

[27] Kinh Thánh Trọn Bộ Cựu Ước và Tân Ước, Bản dịch của Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ, NXB Thành Phố Hồ Chí Minh, 1998.

[28] Id. St 3,19.

[29] Id. Xem trọn tường thuật: Ed.37,1-14. 

[30] X. 2Cr 5,1-10;11,13-16; 2Tm 1,10; 1Cr 15,51.

Đọc tiếp…